|
||||||||||||||||||||||||
 |
|
Notariat w Polsce w okresie średniowiecza i I Rzeczypospolitej Notariusze pojawili się w Polsce najprawdopodobniej w końcu XIII wieku. Byli to notariusze papiescy, mianowani przez arcybiskupa gnieźnieńskiego. Najstarszy znany polski dokument notarialny pochodzi z 1287 roku. W XIV wieku nastąpił znaczny rozwój notariatu polskiego. Stało się to za sprawą procesów toczonych przez króla Władysława Łokietka z Krzyżakami przed sądami papieskimi, w których dużą rolę odgrywały dowody z dokumentów. Z czasem pojawili się w Polsce notariusze cesarscy, nie odgrywali oni jednak tak dużej roli jak papiescy. W naszym kraju prócz notariuszy prawo do sporządzania dokumentów publicznych posiadały również organy administracji państwowej, duchownej i sądy, co ograniczało rozwój notariatu. Stopniowo jednak ewolucja polskiego prawa dotyczącego obrotu nieruchomościami oraz hipoteki (obowiązek wpisywania do ksiąg sądowych hipotek i umów zbycia nieruchomości), doprowadziła do wykształcenia się notariatu, zwanego w Rzeczypospolitej rejenturą. Funkcje i organizacja tego notariatu znacznie odbiegały od rozwiązań przyjętych w Zachodniej Europie, ze względu na ściśle stanowy charakter polskiego prawa oraz słabszy wpływ prawa rzymskiego. Najwyższy stopień rozwoju osiągnął notariat, działający według prawa kanonicznego, podporządkowany biskupom i działający w ramach hierarchii kościelnej, głównie na poziomie diecezji4>. Notariusz zwany notarius curiae kierował pracami kancelarii biskupiej, prowadzącej administracyjną obsługę działalności biskupa, a ponadto sporządzał dokumenty dla celów postępowania sądowego, umowy, w szczególnoności rodzące skutki w postaci przeniesienia własności, pokwitowania zapłaty długu. Natomiast w miastach, gdzie obowiązywało prawo niemieckie (magdeburskie, a w miastach nadmorskich lubeckie) notarius oznaczał zaprzysiężonego pisarza miejskiego, który oprócz klasycznych czynności notarialnych protokołował uchwały władz miejskich, spisywał wyroki sądów, nie był on jednak z reguły notariuszem publicznym. Dokonanie czynności rejestrował w księgach miejskich. W prawie ziemskim, właściwym dla szlachty, nie wykształciła się instytucja notariusza publicznego gdyż czynność prawna uzyskiwała ważność przez wpis do ksiąg publicznych, który mógł być dokonany przez urzędnika sądu (ziemskiego lub grodzkiego), starostę, jego zastępcy lub rejenta. Dla uzyskania stanowiska rejenta nie było wymagane wykształcenie prawnicze, natomiast konieczna była przynależność do stanu szlacheckiego. Notariusze publiczni, rejenci i pisarze w Rzeczypospolitej posługiwali się zbiorami formularzy, opracowywanymi na własny użytek w toku aplikacji lub praktyki notarialnej, lub wydawanymi drukiem (począwszy od XVI wieku). Ogromną rolę w kształceniu kadr notariuszy odegrała założona w 1594 roku Akademia Zamojska, która jako jedyna uczelnia w Polsce posiadała nadane przez papieża uprawnienia do promowania notariuszy publicznych. Od początku XVI wieku do końca istnienia Akademii (1784 rok) jej wydział prawa opuściło ponad stu rejentów o ponadprzeciętnej, jak na owe czasy, wiedzy prawniczej. Rozbiory i upadek I Rzeczypospolitej położyły kres istnieniu notariatu polskiego. [ opracowano na podstawie: Piotr Langowski, Notariat, Wyd. Prawnicze Lex , 1999 ] |
|
|||||||||||||||||||||
|
||||||||||||||||||||||||
